Intellektuele eiendomswaardasies voel dikwels soos om die vraag te probeer beantwoord: "Hoe lank is 'n stuk tou?" Die kompleksiteit verbonde aan verskeie veranderlikes en faktore wat in ag geneem behoort te word, maak dit 'n uitdagende taak. Die entrepreneuriese landskap in Suid-Afrika, gevorm deur internasionale tendense en plaaslike wetgewing, skep 'n perfekte agtergrond om die kompleksiteit van intellektuele eiendom (IE)-waardasies te verken. Onlangse ontwikkelinge in verskeie sektore beklemtoon voorts die belangrikheid daarvan om te verstaan hoe om die waarde van nuwe tegnologie en innovasies in tegnologiese en hoë-groei marksegmente te bepaal.

Plaaslike innoveerders, entrepreneurs en gevestigde ondernemings dryf deesdae handel in 'n globale arena waar intellektuele eiendom 'n kritieke rol speel. Hoe ontsluit maatskappye waarde en hoe word die waarde van hul IE getakseer? Die antwoord hierop vereis deeglike oorweging en 'n diepgaande begrip van verskeie faktore.

Om IE behoorlik te waardeer, moet 'n mens dit eers as 'n breër konsep verstaan, naamlik Intellektuele Kapitaal (IK). Hierdie breër perspektief maak voorsiening vir 'n meer omvattende waardasie, met inagneming van twee kritieke uitgangspunte: die doel van die waardasie en die stadium van die onderneming tydens die IK-waardasie. Dit bring ook mee dat die waardasie nie ʼn monitêre bedrag is nie, waar eerder ʼn padkaart wat help om die waarde van die onderliggende IK met tyd te ontsluit, eerder as om dit op ‘n bepaalte tyd vas te pen.

Daar bestaan talle redes vir die uitvoering van 'n IK-waardasie, waarvan vier scenario's uitstaan: IE-gedrewe ondernemings wat in ʼn ontwikkelingsfase is (die berugte vallei van ‘n duisend dode fase), maatskappye wat in finansiële verknorsing is, samesmeltings en verkrygings (M&A's), en gevalle waar IE-waardevermindering gedoen moet word. Die fase van 'n onderneming tydens 'n IK-waardasie bepaal die gepaste benadering. Visionêre soos prof. Wynand Coetzee en Geoffrey A. Moore het hierdie probleem in die vroeë 90's opgelos en die belangrikheid van die innovasiekloof beklemtoon. Hierdie konsep kan toegepas word op al vier IK-waardasie scenario's wat hierbo genoem word, en beklemtoon die vermoë van die IK om groei en positiewe kontantvloei te genereer.

Nog 'n navorser, Booysen, het die uitdaging aangepak om gemene delers in IK-waardasie te vind. Haar hipotese is gewortel in volhoubaarheid, geïllustreer deur twee onderling afhanklike tendenslyne – kontantvloei en groei. Daar sal altyd markkragte wees, gebaseer op finansiële lewensvatbaarheid, en 'n tegnologie- (of produk-) stoot, gebaseer op produkuitvoerbaarheid. Volhoubaarheid dien as die gemene deler wat noodsaaklik is vir die simbiotiese mark- en tegnologiekragte om saam te bestaan en effektief te funksioneer.

Volhoubaarheid het verskillende betekenisse vir konkurrente in die verskillende stadiums van 'n onderneming. NASA se konseptualisering van tegnologiegereedheidsvlakke (TRL's) bied 'n raamwerk om hierdie probleem op te los, wat nou wêreldwyd deur navorsingsagentskappe en -ondernemings gebruik word. TRL-1 het ontstaan uit die idee om maan toe te gaan, en TRL-9 verteenwoordig 'n suksesvolle maanlanding, of te wel ʼn gekommersialiseerde produk. Hierdie konsep strek tot TRL-10, volhoubaarheid, en beklemtoon die behoefte aan 'n veilige terugkeer na Moeder Aarde.

As ons van links na regs op die illustrasie beweeg, word die spanning tussen markkragte en tegnologie-/produkkragte duidelik. Daar behoort altyd ʼn ekwilibrium wees – of volhoubaarheid in hierdie konteks. Die vraag ontstaan dan dikwels: wie is die beste geplaas om die IK-waardasie uit te voer? Moet dit die operasionele, tegniese en bestuurspanne, finansiële adviseurs, of IP- en regsadviseurs wees?

Daar is altyd 'n risiko wat verband hou met die onderliggende rede vir die IE-waardasie. Dit is daarom is dit verstandig om met 'n risiko-assessering wat wetlike, finansiële, tegniese, regulatoriese en geopolitieke risiko's te begin, om maar 'n paar te noem. 'n Risiko-mitigeringsplan is die natuurlike uitkoms van so 'n risiko-assessering en is nuttig vir beide IE-praktisyns en ouditeure. Hier volg vier voorbeelde om hierdie punt te illustreer:

‍

1. Waardevermindering:

'n Patent wat na 20 jaar op die punt staan om te verval, kan versterk word deur 'n goeie handelsmerkportefeulje. Hierdie risikobeperkingstrategie moet dan deur die finansiële adviseur en die maatskappy se bemarkingspan in 'n monetêre waarde omgeskakel word. Hierdie finansiële oefening word krities omdat 'n hoë inkomstestroom wat verband hou met ʼn  patent wat verval, oornag in 'n kommoditeitsprys verander, iets wat 'n algemene verskynsel in die farmaseutiese bedryf is wanneer generiese medisyne beskikbaar word. Net so sal 'n patent wat in die hof betwis word 'n direkte impak op die balansstaat van die onderneming hê.

‍

2. Maatskappye wat in finansiële verknorsing is

'n Goedbeskermde IE-portefeulje kan as sekuriteit aan skuldeisers aangebied word. IE-gesteunde finansiering is nie nuut nie en is nie die eksklusiewe ruimte van waagkapitaliste nie, met die konserwatiewe banksektor wat ook hierdie ruimte betree. Behoorlike deegligheidstudies is nodig om die interafhanklikheid van 'n maatskappy se patente, handelsmerke en handelsgeheime te verstaan. Ingelyks, pasgemaakte toerusting en matryse in die vervaardigings- en ingenieurssektore, wat dikwels oor die hoof gesien word, verteenwoordig jare se kundigheid en handelsgeheime. Gevolglik word hierdie ontasbare bates gereeld as skrootmetaal gewaarder, wat uiters nadelig is. 'n Bekwame IE-waardeerder sal hierdie bates egter na hul potensiële IE waarde skat.

‍

3. Beginnerondernemings met sterk IE- en Tegnologieportefeuljes

IE-waardasie vir beginnermaatskappye met ontwrigtende IE-portefeuljes is waarskynlik die moeilikste waardasie om te doen omdat die bepaling van finansiële uitvoerbaarheid, bruikbaarheid van die produk en die volhoubaarheid van die onderneming uitdagend is. IE-praktisyns en waagkapitaliste sukkel hiermee, en die werklike waarde blyk slegs erken te word wanneer 'n entrepreneur 'n minimum bruikbare produk (MVP) ontwikkel. Daardie MVP kan dan beskerm word deur toepaslike IE-beskermingstrategieë, en slegs dan kan waardasietegnieke, soos byvoorbeeld die 25%-verligting-van-tantième-metode, toegepas word. Tans word slegs monetêre oorwegings toegepas, met waagkapitaliste wat finansiële statistieke gebruik.

‍

4. Samesmeltings en Oornames (M&As)

Die mark bepaal die waarde tydens samesmeltings en oornames en die teikenmaatskappy is meestal blootgestel aan die aanbod wat gemaak word. Een algemene rede vir mislukkings van M&As is 'n gebrek aan kulturele sinergieë. ʼn Maatskappykultuur, wat moeilik is om te takseer, is ook ʼn ontasbare bate wat meestal onderskat word. Sommige maatskappye is deursigtig, terwyl ander handelsgeheime en verspreidingskanale beskerm, wat dit moeilik maak om hulle selfs met die beste omsigtigheidsondersoek te beoordeel.

Om die waarde van intellektuele eiendom te bepaal, is baie soos om die lengte van 'n stuk tou te bepaal – daar is geen een-grootte-pas-almal-antwoord nie. Die proses is inherent kompleks en word beïnvloed deur faktore soos markdinamika, tegnologiese vooruitgang en die spesifieke konteks van die besigheid. Of dit nou gaan om beginnerondernemings, maatskappye in finansiële nood, of samesmeltings en verkrygings met hoë risiko's, die sleutel lê daarin om die markkragte met die tegnologie se waarde te balanseer, alles onder die sambreel van volhoubaarheid.

Selfs die mees omvattendste IE-waardasie sal 'n paar oorblywende risiko's laat, maar deur die noukeurige oorweging van wetlike, finansiële, tegniese en geopolitieke faktore, kan maatskappye hierdie uitdagings om ʼn berekende wyse bepaal. Uiteindelik lê die ware waarde van intellektuele eiendom in die vermoë om innovasie te dryf, inkomste te genereer en langtermyngroei te volhou, baie soos die onmeetbare lengte van 'n stuk tou wat verskeie elemente van 'n besigheid se sukses verbind.